Цифрландыру және жасанды интеллект жылы – Kursiv Media

Қазақстанда 2026 жыл цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жарияланды. Президенттің қаңтардағы жарлығы терең модернизацияның негізін қалады: қазір интеллект экономикада, білім беруде және мемлекеттік басқаруда негізгі құрал ретінде енгізіліп, елдің технологиялық жаңаруының драйверіне айналуда. Генеративті ұлт: AI тұтынушысынан жаһандық инноваторға дейін Соңғы онжылдықта Қазақстанның цифрлық нарығы белгілі бір жетілу кезеңіне жетіп, белсенді өсу кезеңінен өтті. Ұлттық статистика басқармасының мәліметінше, интернеттің енуі 22%-ға өсті және 2025 жылы шамамен 95%-ға жетеді. Қазір нарықтың дамуы жаңа пайдаланушылардың есебінен емес, көрсетілетін қызметтердің сапасы мен жаңа технологияларды енгізудің арқасында болып отыр. 2025 жылға арналған негізгі тренд жасанды интеллектті кеңінен біріктіру болып табылады. Қазақстанда бұл трансформация мемлекеттік деңгейге жетті: Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігін құру саланы институционалдық қолдауды қамтамасыз етті. Елдің жетістіктері жаһандық деңгейде расталды: ХВҚ деректері бойынша 2023 жылы Қазақстан 174 елді қамтитын Жаһандық AI дайындығы индексінде (IAPI) 48-ші орынға ие болды. Орталық Азия мен ЕАЭО мемлекеттерінің арасында, атап өтті

ranking.kz, ол тек Ресейден сәл төмен болды. Алайда соңғы екі жылда жағдай айтарлықтай өзгерді. Oxford Insights халықаралық талдау орталығы жариялаған Үкіметтің AI дайындығы индексі 2025 бойынша Қазақстан бір жыл ішінде 16 позицияға өскенін көрсетіп, 195 елдің арасында 60-орынға көтерілді. Бұған дейінгі рейтингте еліміз 76-орынға жайғасқан болатын. Сонымен қатар, Орталық Азия аймағындағы елдер арасында Қазақстан жасанды интеллектті енгізу мен басқаруға дайындығы бойынша көш бастап тұр. Қазақстанның дамыған цифрлық және телекоммуникациялық базасы бүкіл елде AI енгізудің негізгі драйвері болып табылады. Жетілдірілген электрондық үкімет экожүйесі және ұлттық цифрлық платформалармен үйлесетін Интернеттің жоғары қолжетімділігі смарт шешімдерді жедел интеграциялау және масштабтау үшін қолайлы жағдай жасайды. Digital Bridge 2025 форумында ресми түрде ұсынылған Generative Nation, Қазақстанның ұлттық даму тұжырымдамасы да елдің жай ғана импорттық технологияларды пайдаланудан өзінің AI экожүйесін құруға көшуін білдіреді. «Жасанды интеллект туралы» Заң этикалық негізді (әлеуметтік балл қоюға тыйым салу) енгізеді.

га және биометриялық кемсітушілік), Қазақстанның реттеуші моделін еуропалық үлгіге жақындатады (ЕО AI актісі). Инноватор мәртебесіне көшу оның жеке мүмкіндіктерінсіз мүмкін емес, сондықтан стратегия суперкомпьютерлер мен мамандандырылған AI деректер орталықтарының («Дата орталықтары алқабы» жобасы) және ұлттық үлгілерді дамытудың арқасында технологиялық егемендікті білдіреді: KazLLM және елдің мәдени және лингвистикалық контекстін түсінетін AlemGPT мульти-агенттік платформасын дамыту. Жалпы, Қазақстан өңірлік цифрлық көшбасшы рөлінен шикізатты емес, зияткерлік шешімдерді экспорттауға дайын жаһандық ойыншы мәртебесіне сенімді түрде өтуде. Жасанды интеллект – экономикалық өсудің базалық инфрақұрылымы Үстіміздегі жылдың қаңтарында Астанада жасанды интеллект нарығының алғашқы кешенді аналитикалық шолуы таныстырылды. Қазақстандық AI туралы ел есебі елдің AI экожүйесінің ағымдағы жағдайын көрсетеді: үкімет саясаты мен инфрақұрылымынан негізгі ойыншыларға, инвестицияларға және AI енгізу жағдайларына дейін. Есепке сәйкес, елде жасанды интеллект саласындағы серпінді дамып келе жатқан стартаптар экожүйесі қалыптасты: қазірдің өзінде 100-ден астам AI стартаптары жұмыс істеп тұр, ал жобаларға венчурлық инвестициялар көлемі.

2023–2025 жылдар аралығында 5 еседен астам өсті – шамамен 14 миллион доллардан 73 миллион долларға дейін. Нәтижесінде қазіргі уақытта AI Қазақстандағы венчурлық инвестициялардың жартысынан астамын құрайды. ҚР MIICR және GITEX AI Central Asia & Caucasus қолдауымен RISE Research серіктестерімен (Mastercard, Freedom Bank) бірлесіп дайындаған аналитикалық есеп 100-ден астам стартаптардың қызметін талдауға, бірқатар сарапшылар сұхбаттарына және технологияны енгізудің он практикалық жағдайына негізделген. Зерттеу маңызды кезеңді атап өтеді: Қазақстан цифрландырудан экономикалық өсудің және елдің бәсекеге қабілеттілігін нығайтудың негізгі факторына айналып отырған жасанды интеллектті ауқымды енгізуге көшіп, дамудың жаңа кезеңіне өтуде. Сарапшылар жұмыс процестерін сапалы түрлендірудің арқасында AI технологиялары орта мерзімді перспективада елге жыл сайын ЖІӨ-нің 0,5–2%-ын қосымша әкеле алады деп болжайды. Сонымен бірге есептеу қуаты шамамен 3,6 экзафлопты құрайтын екі жаңа АИ кластерінің («Қазақтелеком» АҚ Alem.Cloud және AI-Farabium) іске қосылуына байланысты АИ дамуы үшін маңызды шектеу болудан қалады. Қазірдің өзінде елде H100/H200 деңгейіндегі 2 мыңға жуық графикалық процессорлар қолданылуда. D

Митрий Мун, Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі: «Қазақстанда жасанды интеллект туралы мамандандырылған заң қабылдау, ұлттық интеллект платформасын құру, егеменді есептеу инфрақұрылымын дамыту, халықаралық қазақтілді орталықтарды қолдау, AI және АИМ іске қосу сияқты кешенді және институттандырылған AI стратегиясы жүзеге асырылуда. Адами капиталды дамытудың ауқымды бағдарламалары, бұл 2025 жылы АИ саласында оқытудан шамамен 1 миллион адам өтуіне әкелді, ал 2030 жылға қарай 5 миллион азаматты негізгі және қосымша АИ дағдыларымен қамту жоспарлануда. Сарапшылар қазақстандық AI стартаптары ең алдымен ел ішінде және шетелде сәтті масштабталатын қолданбалы B2B өнімдерін әзірлейтінін атап өтті. Дамудың негізгі бағыты Enterprise AI және бизнесті автоматтандыру, Industry 4.0, MarTech, EdTech және MedTech сияқты тауашаларда шоғырланған. 2025 жылы маңызды оқиға бірінші бір мүйізді мүйізді – Хиггсфилд AI-ның пайда болуы болды. Bridge and Series A кезеңдеріндегі ірі инвестициялық раундтардың сәтті аяқталуы халықаралық капиталдың қазақстандық шыққан AI жобаларына жоғары қызығушылығын растады. «Венчурлық капиталдың өсуі

инвестициялар және алғашқы бір мүйізді мүйізділердің пайда болуы Қазақстандағы технология нарығының жетілгендігін растайды. Қаржы секторы үшін бұл күрделірек интеллектуалды өнімдерге көшуді білдіреді. Бүгінгі күні банктер тәуекелдерді басқаруда, алаяқтықты басқаруда, деректерді талдауда және клиенттерге қызмет көрсетуде AI пайдаланады. Үлкен деректер жиынтығы және жоғары сенімділік талаптары қаржы институттарын мұндай технологияларды іс жүзінде қолдану үшін табиғи орта етеді. Бұл тәжірибе инфрақұрылыммен, реттеумен және оқытумен қамтамасыз етілсе, ол бүкіл экономика деңгейінде жұмыс істей бастайды. Бұл тәсіл Қазақстанның ұзақ мерзімді цифрлық өсуінің негізін құрайды», - дейді Freedom Bank директорлар кеңесінің мүшесі Айдос Жұмағұлов. «Mastercard жасанды интеллектті өсудің жаңа мүмкіндіктерін ашатын экономикалық трансформацияның негізгі драйверлерінің бірі ретінде қарастырады. Есеп Қазақстанда өнімділікті арттыру және бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың практикалық құралы ретінде AI-ға деген көзқарасымызды көрсетеді. Біз елде әлемдік деңгейдегі шешімдерді жасауға әлеуеті бар өршіл жасанды интеллект экожүйесінің қалыптасуына куә болып отырмыз және оның белсенді қатысушысы болуға ниеттіміз және

сенімді технологиялық серіктес», - деп атап өтті Қазақстандағы және Орталық Азиядағы Mastercard бас директоры Санжар Жамалов. Тұтастай алғанда, нарықты талдау оның әлеуеті мен құрылымдық сын-қатерлері арасындағы теңгерімді көрсетті. Қазақстанның артықшылығы – жүйелі мемлекеттік қолдау, экономиканың жоғары цифрлық жетілуі, дамыған стартап-экожүйе және IT секторындағы жастардың жоғары үлесі (202% шекте, сонымен қатар IT секторындағы жастардың саны 215% шектейді). оқыту үлгілері үшін жоғары сапалы салалық деректердің жоқтығы, масштабтау кезеңдерінде венчурлық капиталға қолжетімділіктің шектелуі, сонымен қатар, одан әрі өсу үшін өңірлер арасындағы цифрлық құзыреттер деңгейіндегі алшақтықты жою және ҒЗТКЖ-ны қаржыландыруды ұлғайту қажет. Ұлттық статистика бюросы Шанхай деректер алмасуының қолдауымен «Қазақстандағы деректердің экономикалық әлеуетін ашу» аналитикалық құжатын ұсынды, онда деректер алмасу – мемлекеттік органдар, бизнес және басқалар арасында деректердің қауіпсіз алмасуы мен айналымының реттелетін платформасын құру тәсілдері көрсетілген.

олар цифрлық экожүйенің қатысушылары болып табылады. Есеп авторлары деректерді жасанды интеллект технологияларының дамуы деректерді монетизациялауға күшті серпін беріп, оны тек компаниялар үшін ғана емес, мемлекеттер үшін де бәсекелестіктің негізгі факторына айналдырғанын атап өтіп, деректерді AI үшін отын деп атайды. McKinsey бағалауы бойынша, AI өнімділікті арттыру және жаңа нарықтар құру арқылы жаһандық ЖІӨ-ге жылына $2,6 триллионнан 4,4 триллион долларға дейін қоса алады. AI жүйелерінің тиімділігінің негізгі факторларының бірі деректердің қолжетімділігі мен сапасы болып табылады. Модельдердің өнімділігі олар оқытылатын деректердің көлемі мен әртүрлілігіне тура пропорционалды. Сонымен қатар, IBM мәліметтері бойынша, дүние жүзіндегі барлық деректердің шамамен 80-90%-ы құрылымдалмаған күйде қалады, бұл оның практикалық қолданылуын шектейді. Қазіргі заманғы AI алгоритмдері бұл мәселені ішінара шешуге мүмкіндік береді: хаотикалық массивтерді құрылымдау, олардан құнды ақпаратты алу және оларды экономикалық айналымға тарту. Сарапшылар: «Барлық қатысушылардың: тұтынушылардың, провайдерлердің және деректер субъектілерінің мүдделерін ескеретін деректермен алмасу және пайдалану үшін тұрақты, ашық және теңгерімді экожүйені қалыптастыру ерекше өзекті болып отыр.Осындай тетіктерді дамыту.

ov AI кең ауқымды енгізудің және оның экономикалық әлеуетін ашудың қажетті шартына айналуда. Деректерді пайдалану экономикаға мультипликативті әсер етеді, жалпы өсуді ынталандырады және толыққанды деректер экономикасының пайда болуына ықпал етеді. IDC бағалауы бойынша Қазақстандағы деректер экономикасының көлемі 2024 жылы 2,7 млрд еуроны құрады. Базалық сценарий бойынша 2030 жылға қарай ол 1,6 есеге артып, 4,3 миллиард еуродан асады. Егер жоғары өсу сценарийі жүзеге асса, ол 1,9 есеге, 5,1 миллиард еуроға дейін жетеді. Сонымен бірге, IDC зерттеуі ЕО елдерімен салыстырғанда қазақстандық деректер нарығының қалыптасу кезеңінде екенін көрсетеді. Мәселен, егер Қазақстанда деректер экономикасының ЖІӨ-дегі үлесі 2023 жылдың соңында 1,3%-ды құраса, ЕО елдерінде бұл көрсеткіш 5%-ға жетті. Сонымен қатар, ЕО елдерінен айырмашылығы, қазақстандық компаниялар деректер мен деректер өнімдерін экспорттамайды. Бұл қазақстандық ІТ нарығының жетілгендігін ескере отырып, одан әрі өсудің әлеуетті бағыттарының бірі болып табылады». 2026 жыл тек Цифрландыру және жасанды интеллект жылы ғана емес, бұл өткен жылдардағы жетістіктер – Интернетке енудің жоғары деңгейінен бастап GovTech саласындағы жетістіктерге дейін – мүлде жаңа нәрсе алатын сәт.

сапасы. Толыққанды деректер экономикасын қалыптастыру және ұлттық деректер алмасуды іске қосу ақпаратты пассивті активтен экономикалық өсудің тиімді құралына айналдыра алады. Сайып келгенде, Цифрландыру және AI жылының жетістігі жаһандық рейтингтердегі позициялармен немесе іске қосылған суперкомпьютерлердің санымен ғана емес, сонымен қатар технологиялардың азаматтардың күнделікті өміріне қаншалықты үздіксіз кіріктірілгенімен де өлшенетін болады.