Қазақстан IT саласындағы «box-moving» жүйесінен DeepTech-ке қалай өтіп жатыр

Қазақстан IT-индустриясын дамытудың жаңа кезеңіне – шетелдік бағдарламалық қамтамасыз етуді басым пайдаланудан өзінің аппараттық шешімдерін жасауға дейін өтуге дайындалуда. Астанада өткен KazHackStan конференциясында ЦАРКА басшысы Олжас Сәтиев елімізде DeepTech экожүйесін қалыптастыру туралы айтып, отандық қауіпсіз смартфонның прототипін таныстырды және қазақстандық микрочиптерді дамыту жоспарларын жариялады, деп хабарлайды Kapital.kz іскерлік ақпарат орталығының тілшісі. Қауіпсіз смартфонның прототипі Олжас Сәтиевтің негізгі мәлімдемелерінің бірі қазақстандық инженерлер үш жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқан қауіпсіз смартфонның прототипін көрсету болды. ЦАРКА басшысының айтуынша, құрылғы нөлден жасалған және шетелдік смартфонның бейімделген нұсқасы емес. "Біздің стендте біз үш жылдан астам уақыт жұмсаған телефонның прототипін көруге болады. Телефон нөлден бастап жасалған. Бұл жай ғана "Қазақстанда жасалған" деп жазылған қытай телефоны емес, шетелдік телефонға негізделген құрылғы да емес", - деді Олжас Сәтиев. Ол смартфонды жасау кезінде әзірлеушілер қазақстандық киберқауіпсіздік саласы бұрын ұстанған жолмен жүруге ұмтылғанын атап өтті - құзыреттіліктерді дамытудан бастап өз технологияларын жасауға дейін. Олжас Сәтиевтің айтуынша, алдағы екі жылда елдің бағдарламалық қамтамасыз ету қажеттілігі негізінен отандық шешімдермен жабылуы мүмкін. Келесі кезең өзіміздің техникалық құралдарды әзірлеу болуы керек. Қазақстан микрочиптерді жасауды бастады. Қазақстандық IT қоғамдастықтың жоспары тек смартфон жасаумен шектелмейді. ЦАРКА басшысының айтуынша, ел қазірдің өзінде крипточиптің алғашқы прототипін жасап қойған, Назарбаев Университетімен бірге отандық микрочип бойынша жұмыс басталып кеткен. Алғашқы прототиптерді келесі жылдың соңында таныстыру жоспарлануда. "Біздің амбицияларымыз өте үлкен. Біз чиптерге қарай жылжи алатынымызды көріп отырмыз. Крипточиптің алғашқы прототипі бар. Сондай-ақ біз Назарбаев Университетімен бірігіп, отандық микрочип жасауға бет бұрып жатырмыз. Келесі жылдың соңында кейбір тәжірибелік үлгілер пайда болады", - деді Олжас Сәтиев. Оның айтуынша, бұл жобаларды жүзеге асыруда жас мамандар, оның ішінде университеттің «Бір студент-бір чип» бағдарламасының түлектері маңызды рөл атқарады. Қазақстан өзінің киберқауіпсіздігін қалай дамытты Олжас Сәтиевтің айтуынша, он жыл бұрын Қазақстанда іс жүзінде өзінің киберқауіпсіздік нарығы болған жоқ. Атап айтқанда, пентестер кәсібі кең тараған жоқ, тиісті қызметтердің айтарлықтай бөлігін шетелдік мамандар көрсетті. 2016 жылы Қазақстан жаһандық кибердайындық индексінде 118-орынға ие болды. Қазір ЦАРКА басшысы жағдайдың айтарлықтай өзгергенін атап өтті: «Егер қазір қарасаңыз, бізде 43 OCIB, киберқауіпсіздік орталықтары бар, онда қызметкерлердің барлығы дерлік Қазақстан азаматтары немесе Қазақстанда тұратын адамдар.Бұл қоғамдастықтың, мемлекеттің, Мемлекеттік техникалық қызмет пен министрліктің үлкен жұмысы», - деді Олжас Сәтиев. «Қорапты жылжыту» өткеннің еншісінде қалуы керек. Сонымен қатар ЦАРКА басшысы қазақстандық нарықтағы шетелдік IT-вендерлердің жұмысы туралы мәселені көтерді. Оның айтуынша, бұған дейін көптеген компаниялар ел ішінде қажетті құзыреттерін қалдырмай, лицензия сатумен шектелген. «Осыдан 10 жыл бұрын шетелдік сатушы келіп, Қазақстанға жай бокс стилінде әрекет еткені бізге ұнамайды: лицензияларды сату – сатып алу және сату, бірақ құзыреттілік елде қалмады», - деді ол. Енді оның айтуынша, шетелдік компаниялар жергілікті бизнеспен ынтымақтастық орнатуға және қазақстандық мамандарға құзыреттіліктерді беруге шақырылады. «Шетелдік жеткізушілерді олар келген кезде жергілікті компаниялармен ынтымақтастықты бастауға шақырамыз, сонда құзыреттер осында қалады және біз бірге өсеміз», - деп атап өтті ЦАРКА басшысы. DeepTech университеті және мемлекеттік тапсырыс Саланы одан әрі дамыту үшін Қазақстан дайын технологияларды пайдаланушыларды оқытудан өз шешімдерін жасауға көшуі керек, дейді Олжас Сәтиев. Ол мемлекеттік қолдаудың үш негізгі бағытын атап өтті: Олжас Сәтиевтің айтуынша, қазіргі білім беру жүйесі негізінен дайын технологиялармен – мысалы, желіаралық қалқандармен және антивирустармен жұмыс істейтін мамандарды даярлауға бағытталған. Өзіміздің күрделі технологиялық өнімдерді жасау үшін, оның ойынша, басқа оқу және ғылыми база қажет. "Елде ақша бар, оны тек технологиялық егемендікті дамытуға дұрыс бағыттау керек. Мемлекеттің қолдауынсыз сала тез қозғалмайды. Бұл жерде мемлекеттік-жекеменшік әріптестіктің маңызы зор", - деп түйіндеді Олжас Сәтиев.