Мемлекеттік қызметтерден робототехникаға дейін: Қазақстан цифрлық экономиканы қалай дамытады

Цифрландыру Қазақстанда әлеуметтік төлемдерді алу мен азаматтардың өтініштерін өңдеуден бастап роботтарды шығару мен есептеу қуатын жасауға дейінгі салаларды қамтиды. Ағымдағы жылдың маусым айында Қазақстан Республикасы Президентінің №1311 Жарлығымен 2029 жылға дейінгі Ұлттық цифрлық Qazaqstan стратегиясы бекітілген болатын. Ол халыққа қызмет көрсету, мемлекеттік басқару, экономика және технологиялық инфрақұрылымға қатысты 20 бағытты біріктіреді. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі атап өткендей, цифрлық экономиканың дамуы бес деңгейде құрылады: энергетика және инфрақұрылым, чиптер мен есептеулер, бұлттық платформалар, деректер мен тілдік модельдер, қосымшалар және AI агенттері. Бұл реттілік инфрақұрылымдық жобаларды азаматтарға, үкіметке және бизнеске арналған қызметтермен байланыстырады. Стратегияның бір бағыты – проактивті мемлекеттік қызметтерге көшу. Қызметтер өмірлік оқиғалар төңірегінде ұйымдастырылады және мемлекеттік жүйелерден алынған ақпарат мақсатты қолдау көрсету үшін пайдаланылады. Қазірдің өзінде іске қосылған шешімдерге Life Track, Social Wallet, e-Otinish жүйесінде AI қоңырауларын талдау және eGov GPT кіреді. Келесі көрсеткіштерді атап өтуге болады: - 3 миллион адам «әлеуметтік әмиянды» пайдаланады; - eGov GPT арқылы 51 қызмет қолжетімді; 2026 жылдың соңына қарай олардың санын 150-ге жеткізу жоспарлануда; - мемлекеттік жүйелерді бірыңғай QazTech платформасына көшіру жалғасуда, 39 жүйенің 36-сы көшірілді. Қарапайым мысал: бала туылған кезде проактивті қызметтердің бір бөлігі ретінде «ақылды» мемлекеттік қызметтер қызметтерді өз бетінше іздеуді және жеке өтініштерді беруді қажет етпей, қажетті құжаттарды автоматты түрде рәсімдей алады, қажетті жәрдемақыларды тағайындай алады және ата-аналарды қолдау шаралары туралы хабардар етеді. Бір жүйе көптеген әртүрлі өмірлік жағдайлар үшін әзірленетін болады. Бетпе-бет қызмет көрсету форматы да өзгеруде. Астана, Шымкент, Түркістан және Ұлытау облыстарында халыққа арналған бес цифрлық кеңсе іске қосылды. Тағы он аймақта оларды ашу 2026 жылдың соңына дейін жоспарлануда. Алты өңірде іске асыру мерзімі әлі анықталған жоқ. АИ қолданатын мемлекеттік қызметтердің үлесі 2026 жылы кемінде 4%-ды, 2027 жылы 20%-ды және 2028 жылы 40%-ды құрауы тиіс. 2029 жылға қарай қызметтерді алу уақыты 50%-ға қысқарады деп күтілуде. Бұл ретте қалалық орта үшін шешімдер әзірленуде – суды цифрлық басқару, қалалық қызмет көрсету порталдары, дрондық инфрақұрылым және басқа да жүйелер. Қала тұрғындарын Smart City шешімдерімен қамту, мақсатты көрсеткіштерге сәйкес, 2026 жылы кемінде 25%, 2027 жылы 50% және 2028 жылы 70% болуы керек. Цифрлық қызметтердің кеңеюі коммуникацияның дамуымен қатар жүреді. ҚР Ақпарат және зерттеулер министрлігінің мәліметінше, 5G желісі Қазақстанның 20-дан астам қаласында ұсынылған, 4049 базалық станция орнатылған. Ауылдарды қосу аясында 370 елді мекенге интернет тартылды, 11,8 мың шақырым желі тартылды. 2026 жылға арналған жоспарда 1600 ауылды қосу көзделген. Негізгі инфрақұрылымның құрылысы жалғасуда. Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісінің ұзындығы 390 км; Оны іске қосуға дайындық 2026 жылдың қазан айына жоспарланған. Батыс-Шығыс гипермагистральы жалпы ұзындығы 4511 шақырымның 2341 шақырымын құрайды; 2026 жылы пайдалануға беру жоспарлануда. 2027 жылға қарай 40 мың шақырым облыстық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын интернетпен қамтамасыз ету және 500-ден астам антенналық діңгек құрылымдарын салу жоспарлануда. Жоғары жылдамдықты Интернетке қолжетімділікпен қамтамасыз ету деңгейі мақсатты көрсеткішке сәйкес 2026 жылы 97%, 2027 жылы 99% және 2028 жылы 99,9% жетуі тиіс. Байланыстың дамуы ортақ деректер инфрақұрылымын құрумен толықтырылады. Сандық қызметтерде талдау және пайдалану үшін ақпаратты біріктіретін кемінде 10 салалық «деректер көлі» бар. Smart Data Finance, Smart Data Health және Smart Data Transport қазірдің өзінде жұмыс істейді. Энергетика, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығына арналған жүйелерді іске қосу 2027 жылдың екінші тоқсанына жоспарланған. Деректер алмасудың ұлғаюы да деректерді қорғауды қажет етеді. Дербес деректерге қол жеткізуді басқару жүйесіне 481 ақпараттық жүйе қосылған. 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында ол 370 миллионнан астам сұранысты өңдеді; келісімді қайтарып алу саны 719 мыңды құрады. 432 маңызды цифрлық нысанның 130-ы киберқауіпсіздік орталықтарына қосылған. Мемлекеттік басқаруда AI сұрауларды өңдеу, аудару, хаттамаларды дайындау және кеңес беру үшін қолданылады. Ұлттық жасанды интеллект платформасында 25 мың қолданушы бар. Сұраныстарды өңдеуге арналған AI көмекшісі 3,2 миллион сұранысты қамтыды, интеллектуалды кеңесшілер 2,5 миллион жауап жобасын дайындады. Автоматты тіркеуді қолдану арқылы 2 мың жиналыс хаттамасы дайындалды, қауіпсіз AI аудармашысы 400 мың сұраныс алды. 1251 мемлекеттік қызметші AI - Vibe-кодтауды қолдану арқылы әзірлеуге оқытылды. Сандық құралдар кәсіпкерлермен өзара әрекеттесуде де қолданылады. Салық AI көмекшісі 34 мың сұраныс алды, eGov Business пайдаланушыларының саны 35 мыңға жетті. eGov GPT арқылы 63 мың сұраныс тіркелді. 2029 жылға қарай ведомствоаралық өзара әрекеттесу мерзімін 50%-ға қысқарту жоспарлануда. Тағы бір бағдар – интеллектіні қолдану арқылы мемлекеттік қызметшілердің жедел жүктемесін 30%-ға дейін оңтайландыру. Цифрлық экономиканың дамуы технологиялық бизнестің өсуімен де байланысты. Қазақстан Республикасы Ақпарат және даму министрлігінің мәліметі бойынша, Astana Hub резиденттерінің IT-экспорты 2025 жылы 1,1 миллиард доллардан асты. Astana Hub 2,5 мыңнан астам тұрғынды біріктіреді. Технологиялық жобаларды қаржыландыру үшін 115 миллион АҚШ долларын құрайтын Alem.ventures қорларының венчурлық қоры құрылды. 2029 жылға қарай Қазақстан IT экспортын 2 миллиард доллардан астамға жеткізуді жоспарлап отыр. АҚШ-қа кіріп, әрқайсысы кемінде 1 миллиард доллар тұратын үш жалғыз мүйізді компания құрады. AI дамуы серверлерді орналастыру және есептеулерді орындау үшін инфрақұрылымды қажет етеді. Осы мақсатта Қазақстанда деректерді өңдеу орталықтарының алқабы құрылуда. Жобаның мәлімделген қуаты кемінде 1 ГВт болуы керек. «Қазақтелеком» қазірдің өзінде 50 МВт қуатқа есептелген дата орталығын салуда. Оны іске қосу 2027 жылдың маусым айына жоспарланған. Firebird AI жобасы тағы екі кезеңді қамтиды: 2027 жылдың үшінші тоқсанында 136 МВт және 2028 жылдың екінші тоқсанында 109 МВт. «Қазақтелеком» деректер орталығымен бірге олардың жалпы қуаты 295 МВт құрайды. Жобаны энергиямен қамтамасыз ету үшін ГРЭС-1-мен келісім жасалды. Бұл ретте робот өндірісі дамып келеді. Алматыда NERO мен UBTECH бірлескен жобасы аясында төрт өндірістік блок салынуда. Жоба өндірісті, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды және технологиялық құзыреттерді беруді қамтиды. Астанада 2026 жылдың тамызында QAZBOT Technologies және AgiBot кешенінің құрылысы басталды, онда роботтарды жасаудың толық циклін құру жоспарлануда. Оларды қолдану салаларына өнеркәсіп, логистика, қала құрылысы, медицина және қызмет көрсету жатады. Кадрларды дайындау мектептен басталады. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мәліметі бойынша, қазақстандық мектептерде 198 робототехника зертханасы бар: 1-6 сынып оқушылары үшін 108, 7-9 сынып оқушылары үшін 54, 10 және 11 сынып оқушылары үшін 36. Оқыту қазақ және орыс тілдерінде робототехника жинақтары мен әдістерін қолдануды көздейді. Тағы бір өндіріс саласы – ұшқышсыз ұшатын аппараттар. Түркістан облысындағы агродрондардың өндірістік қуаты жылына 500 бірлікке, Жамбылда 500-ден 1 мың данаға дейін есептелген. Павлодар облысында ұшқышсыз авиацияның өндірістік қуаты жылына 1 мың бірлікке дейін жетеді. Жеткізу үшін ұшқышсыз технологиялар қолданылуда: Алматыда 2026 жылдың басынан бері ұшқышсыз ұшақтармен 1 мыңнан астам өнім мен тауарлар жеткізілді. Келесі кезең – қызметті кеңейту. Бұл ретте қалада алғашқы автономды автокөлік сынақтан өтуде, коммерциялық аттракциондарды іске қосу 2027 жылға жоспарланып отыр. Жолаушыларға арналған ұшқышсыз ұшу аппараттары Астана мен Алатауда сынақтан өтіп, оларды әрі қарай пайдаланудың құқықтық базасы әзірленуде. Қазақстанда ғарыштық байланыс пен Жерді бақылау жүйелері де дамып келеді. Екі байланыс спутнигі және үш қашықтықтан зондтау спутнигі жұмыс істейді. Қазақстан Республикасы Ақпарат және зерттеулер министрлігінің ақпараты бойынша, бес жыл ішінде спутниктік байланыс жүйесінен түскен кіріс 72 миллиард теңгені құраса, ғарыштық мониторингтің экономикалық тиімділігі бес жыл ішінде 977 миллиард теңгені құрады. Ғарыштық технологиялар да экспорттық бағытқа айналуда. Қазақстан Республикасы үш жобаны жүзеге асыруда – Моңғолияда, Конгода және Нигерияда. Экспорттық келісімшарттар мен қызметтердің көлемі 70 миллион АҚШ долларын құрайды. Әрі қарай дамыту Жерді қашықтықтан зондтау үшін алты жаңа жерсерікті құруды және қолданыстағы байланыс спутниктерін KazSat-3R құрылғысымен ауыстыруды көздейді. 2030 жылға қарай спутниктердің санын 14-ке дейін ұлғайту жоспарлануда. Сандық активтер бөлек сала болып табылады. Стратегиялық цифрлық тау-кен өндіру жобасы аясында 90 МВт қуаттылық іске қосылды. «70/30» бағдарламасы электр станциясының қуаттылығын арттыруды бөлуді қарастырады: 70% цифрлық кеншілер мен деректерді өңдеу орталықтарына, 30% электр энергиясын бір сатып алушыға. Криптотөлем қызметтері де дамып келеді. Мұндай төлемдерді қабылдау 5 мыңнан астам сауда орындарында бар. Осылайша, барлық қарастырылған тармақтарды ескере отырып, Digital Qazaqstan міндеттері экономиканың барлық дерлік салаларын қамтиды және күнделікті қызметтерді алуды жеңілдетуге де, тұтастай алғанда технологиялық салаларды дамытуға да бағытталған деп айта аламыз. Естеріңізге сала кетейік, 2027 жылдың 24 қыркүйегінде Алматыда кеңседен елге дейін смарт инфрақұрылымға арналған PROFIT Infrastructure Day конференциясы өтеді.