Kazakhstan Startup Landscape 2026 зерттеуі қазақстандық негізін қалаушының портретін құрастырды: ол көбінесе 31-40 жас аралығындағы ер адам (құрылтайшылардың 42%) жоғары білімі бар (82%). Сауалнамаға қатысқан құрылтайшылардың 58% компанияны ашқанға дейін халықаралық тәжірибеге ие болды - олар шетелде оқыған немесе жұмыс істеген, сонда бизнес жасаған немесе Қазақстандағы халықаралық компанияларда жұмыс істеген. Сауалнамаға қатысқан компаниялардың құрылтайшыларының 21%-ын әйелдер құрайды, бұл әлемдік орташа 15%-дан жоғары. AI & Digital Bridge 2026 форумы Қазақстанның стартап-экожүйесінің – Kazakhstan Startup Landscape 2026 бірінші ұлттық зерттеуін ұсынды. Оны RISE Research & Advisory тәуелсіз зерттеу агенттігі Astana Hub және Sapa Group-пен бірлесіп, Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің қолдауымен дайындады. Жеке бөлім стартап негізін қалаушының портретіне арналған: жасы, білімі, кәсіпкерлік және халықаралық тәжірибесі, сондай-ақ команда құрамы. Бүгінгі таңда қазақстандық стартаптарды кім құруда? Қазақстандық құрылтайшылардың негізгі бөлігі – орта кәсіпкерлік жастағы және білімі жоғары адамдар. Сауалнамаға қатысқан құрылтайшылардың 42%-ы 31-40 жас аралығында, ал 82%-ының жоғары білімі бар (42%-да бакалавр дәрежесі, 29%-да магистр дәрежесі, 7%-да МВА, 4%-да PhD немесе ғылым кандидаты бар). Әрбір үшінші құрылтайшы (33%) инженерлік немесе бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу тәжірибесінен шыққан, ал бастапқы кезеңдегі стартаптардың 57% және масштабтау компанияларының 63% техникалық тең құрылтайшыға ие. Бұл Қазақстанның стартап экожүйесі студенттік немесе ерте мансаптық жобаларға емес, ең алдымен жетілген, білімді кәсіпкерлерге сүйенетінін көрсетеді. Бұл ретте 26 жасқа дейінгі құрылтайшылар 18% құрайды. Әрбір бесінші команданың дерлік Big Tech деңгейінде халықаралық технологиялық компанияларда жұмыс істеу тәжірибесі бар. Тәжірибе маңызды: құрылтайшылардың көпшілігі бизнес ашуға тырысты. Құрылтайшылардың шамамен 56%-ы бұрын бизнес немесе кәсіпкерлік жобаны бастаған. 58%-ға жуығы халықаралық тәжірибеге ие – 20%-ы шетелде жұмыс істеген, 18%-ы шетелде оқыған, 16%-ы өнімдерді немесе қызметтерді сыртқы нарықта сатқан. Бұл жағдай қазақстандық стартаптардың неліктен ерте кезеңде халықаралық нарықтарға шығу туралы ойлайтынын түсіндіруі мүмкін. Зерттеуге арналған сұхбаттарда бастапқы кезеңдегі компаниялар да, ауқымды стартаптар да шетел нарықтарын басымдық ретінде атады. Қазақстандық стартаптардағы әйелдер: үлесі әлемдік деңгейден жоғары, бірақ инвестициялық ландшафтта ерлер басым. Әйелдер сауалнамаға қатысқан компаниялардың құрылтайшыларының 21%-ын құрайды – бұл жаһандық 15% көрсеткіштен жоғары және Германиямен (20%) салыстыруға болады. Салыстыру үшін, АҚШ-та бұл көрсеткіш 14%, Азияда - 15%, MENA аймағында (Таяу Шығыс және Солтүстік Африка елдері) - 10% құрайды. Бұл ретте қазақстандық стартаптардың 29%-ында кем дегенде бір әйел құрылтайшы бар, бұл әлемдік көрсеткіштен 31%-дан төмен, бірақ Ұлыбританиядан (23%), Франциядан (21%) және Испаниядан (19%) жоғары. «Біз жұмыс істеген орталық азиялық құрылтайшылардың, әсіресе денсаулық сақтау, қаржы, робототехника және неврология сияқты салаларда техникалық және кәсіби білімі бар.Ең табысты құрылтайшылардың кейбірі бүгінде компаниялары шешіп жатқан проблемаларды бастан кешірді. Сондықтан олар бұрыннан бар жүйелерге күмән келтіреді, кері байланыс сұрайды және шешімдерін тез жетілдіреді", - дейді Орталық Азия ханымдар бастамасының негізін қалаушы Ақнұр Әбдікәрім. Дегенмен, экожүйенің инвестициялық жағында әлі де ер адамдар басым. "Инвестициялық талдаушылар, инвесторлар, қор өкілдері және әзірлеушілер арасында әйелдер өте аз. Қазақстандағы әйелге инвестиция тарту қиын, - дейді Aneesa AI негізін қалаушы Яна Тен. «Бірнеше жылдың ішінде Қазақстандағы кәсіпкер әйелдер үлкен қадам жасады - жергілікті нарықтағы белгісіздіктен тікелей халықаралық нарықтарға шығуға дейін. Бүгінде әйелдердің ірі бизнес құруға қабілетті екеніне ешкім күмән келтірмейді. Мәселе күшті жобаларды идеядан жаһандық ауқымға дейін жүйелі түрде өсіруге қалай көмектесу керек», - дейді Sisters Capital VC негізін қалаушы Әсел Сейітова. Масштабтау компанияларында көбінесе екі немесе одан да көп құрылтайшылар болады. Бастапқыда құрылтайшылардың құрылымы компанияның сатысына байланысты әр түрлі болады. Масштабтаумен айналысатын компаниялардың 53%-ға жуығы екі немесе одан да көп құрылтайшылармен іске қосылды - шамамен 41%. Сәйкесінше, бастапқы кезеңдегі компаниялардың 59% және масштабтаушылардың 47% басында бір құрылтайшысы болды. Сұхбатталған 28 құрылтайшының команда көлемін көрсеткен, 22-де басында екі немесе одан да көп құрылтайшылар болды. Бұл командалық модельдің компаниялар жетілген сайын жиі кездесетінін көрсетеді, бірақ жеке құрылтайшының жолы өміршең болып қалады: масштабтау бойынша әрбір екінші компания (47%) бір құрылтайшыдан басталды. Kazakhstan Startup Landscape 2026 зерттеуі RISE Research & Advisory деректер базасына (1500-ден астам қазақстандық стартаптар мен технологиялық компаниялар), 2018 жылдан бері ашық жарияланған венчурлық мәмілелер дерекқорына, стартаптар туралы сауалнамаға және ауқымды компаниялардың құрылтайшыларымен 30 терең сұхбатқа негізделген. Сауалнамаға 682 жауап алынды; Расталған қайта жіберулерді тексеріп, біріктіргеннен кейін зерттеуге 602 дұрыс жауап кірді. Сауалнама деректері қатысушы компанияларды сипаттайды және бүкіл экожүйенің санағы емес: қатысушылар арасында жас компаниялардың және экожүйелік бағдарламаларға қатысушылардың үлесі жоғары. Kazakhstan Startup Landscape 2026 есебінің толық нұсқасы RISE Research & Advisory веб-сайтында қолжетімді.