Қазақстанда алынған электронды қолтаңба Өзбекстанда жұмыс істейді. IT-компаниясы Қырғызстанға немесе Тәжікстанға кірген кезде қайтадан сол процедуралардан өтуге міндетті емес. Деректермен жұмыс істеу ережелері үйлесімді бола бастады, жасанды интеллект үшін жалпы этикалық принциптер пайда болуда. Әзірге бұл шындық емес, Орталық Азиядағы бизнес пен сарапшылар аймақтық цифрлық күн тәртібіне айналдыруды ұсынып отырған сценарий. 28 қыркүйекте Астанада Орталық Азия бизнес қауымдастықтарының өкілдері, кәсіпкерлер, IT және AI сарапшылары және мемлекеттік сектор өкілдері аймақтың технологиялық дамуының ең бір өршіл сұрақтарын талқылады: Орталық Азия бес бөлек цифрлық юрисдикциядан біртіндеп технологиялар мен бизнес үшін өзара әрекеттесетін кеңістікке айнала ала ма? B5+1 III циклі аясында «Орталық Азия елдерінің цифрлық күн тәртібіне интеграциясы» атты дөңгелек үстел өтті. Онда IT және AI Аймақтық жұмыс тобы 2027 жылға арналған Өңірлік бизнес-күн тәртібіне ұсыныстарды, сондай-ақ осы интеграцияның практикалық негізін құра алатын екі құжатты ұсынады: цифрлық саясат және жасанды интеллектті басқару саласындағы ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімнің жобасы және AI Аймақтық этикалық кодексінің жобасы. Бұл жерде біз «цифрлық Орталық Азияның» әдемі тұжырымдамасы туралы емес, технологиялық бизнестің қарапайым мәселелері туралы айтып отырмыз. Бес ел – бес ереже жинағы Отанында өнімді сәтті шығарған және бірден Орталық Азияның бірнеше нарығына шығуды ұйғарған қазақстандық стартапты елестетіп көрейік. Ол сәйкестендірудің жаңа ережелерімен, электрондық қолтаңбалармен, деректерге қойылатын талаптармен, келісім-шарттармен, тіркеу және басқа да цифрлық процедуралармен айналысуы керек. Бір елде заңды және техникалық жұмыс істейтін нәрсе көрші елде міндетті түрде мойындалмайды. Ірі корпорация үшін бұл қосымша шығын. Шағын стартап үшін олар аймақтық экспансиядан мүлдем бас тартуға себеп болуы мүмкін. Сондықтан жаңа аймақтық күн тәртібі біршама прагматикалық сұраққа негізделген: Орталық Азияның бір елінде құрылған технологиялық компания бүкіл аймақта оңайырақ тарауы үшін нені өзгерту керек? Аймақтық АТ және АИ жұмыс тобы бірнеше бағытты ұсынады – электрондық цифрлық қолтаңбаны өзара танудан бастап үйлесімді деректер ережелеріне және AI-ға ортақ көзқарасқа дейін. Алдыңғы циклде кеңес беру процесі Meta, Mastercard, Google және Uber қоса алғанда, Орталық Азия мен Америка Құрама Штаттарының 60-тан астам кәсіпорындары мен ұйымдарын, сондай-ақ Орталық Азия елдеріндегі AmCham өңірлік филиалдарын ұсынатын бизнес-қауымдастықтарды қамтыды. Цифрлық қолтаңба цифрлық интеграцияның алғашқы сынағы ретінде Нақты ұсыныстардың бірі электрондық цифрлық қолтаңбаны және басқа да цифрлық сәйкестендіру құралдарын өзара тану болып табылады. Бір қарағанда, бұл техникалық тақырып. Іс жүзінде ол іргелі сұраққа жауап береді: бір елдің кәсіпкері басқа елде заңды мәнді цифрлық әрекеттерді толық орындай ала ма? Үкіметаралық келісім жобасы электрондық құжаттарға, электрондық қолтаңбаға және цифрлық сәйкестендіруге деген көзқарастарды жақындастыруды көздейді. Болашақта тараптар салыстырмалы сенімділік пен қауіпсіздік талаптары негізінде оларды өзара тану шарттарын анықтай алады. Бұл ретте бес елге ортақ бір цифрлық сәйкестендіру жүйесін құру ұсынылмайды. Бұл бастаманың негізгі философиясы. Орталық Азияға бес бірдей цифрлық заңнама қажет емес. Бес жүйе бір-бірін түсінуге үйренуі керек. Деректер бизнеспен шекарадан өтуі керек Екінші үлкен мәселе - деректер. Заманауи цифрлық компания міндетті түрде бұлттық қызметтерге, жеке деректерге, трансшекаралық ақпаратты тасымалдауға және сақтау талаптарына тап болады. Сондықтан жұмыс тобы трансшекаралық тасымалдау және деректерді қорғау, локализация, бұлттық инфрақұрылым мен деректер орталықтары ережелерінің көбірек үйлесімділігіне көшуді ұсынады. Үкіметаралық келісім жобасы дербес деректерді қорғаудың барабарлығын өзара тану тетіктерін немесе оларды заңды және қауіпсіз трансшекаралық тасымалдаудың басқа да құқықтық тетіктерін әзірлеу мүмкіндігін қарастырады. Бизнес үшін бұл жерде болжамдылық ырықтандырудың өзінен маңызды емес: компания деректерді қайда сақтай алатынын, оны қалай тасымалдауға болатынын және көрші нарықта қандай талаптар қолданылатынын алдын ала түсінуі керек. AI-мен не істеу керек? Мемлекеттер электронды қолтаңбалар мен деректермен реттеудің айтарлықтай тәжірибесін жинақтағанымен, жасанды интеллект аймақ үшін мүлдем жаңа сұрақтар тудырады. AI қателессе, кім жауапты? Адам өзіне қатысты шешімнің алгоритммен дайындалғанын білуге ​​міндетті ме? Несие, жұмысқа орналасу немесе қызметке қол жеткізу туралы шешімдерді толығымен автоматтандыру мүмкін бе? Мақсатты аудиторияда AI мазмұнын белгілеу қажет пе? Ал пайдалы автоматтандыру неден аяқталады және адам құқықтарына жол берілмейтін араласу басталады? Орталық Азиядағы жасанды интеллектті жауапкершілікпен пайдаланудың этикалық кодексі осы сұрақтарға жауап береді. Адамдар алгоритмдерден жоғары Code жобасының ең қызықты идеясы қарапайым: жасанды интеллект шешім қабылдауға көмектеседі, бірақ жауапкершілік адамдарда қалуы керек. Егер AI заңды маңызды шешім қабылдау үшін пайдаланылса, ол тек алгоритм қорытындысына негізделмеу керек. Соңғы шешімді жеке адам қабылдауы керек. Сонымен қатар, жүйенің жұмысына кедергі келтіруге, оны тоқтатуға немесе алынған нәтижені жоюға болады. Сондай-ақ, пайдаланушы оның әрекеттесетін AI екенін білуі және нәтиженің нақты түсіндірмесін ала алуы керек. Бұл жағдайда әзірлеушіге бастапқы кодты, үлгі параметрлерін немесе коммерциялық құпияны ашудың қажеті болмайды. Бұл өте қызықты тепе-теңдік болып шықты: технологияны реттеу арқылы баяулату емес, адамдардың машинаның шешімдерін түсіну және даулау құқығын сақтау. Жасанды интеллект «қызыл аймаққа» ие болады Жобада рұқсат етілмейтін аймақтық минимум ретінде қарастырылуы ұсынылатын тәжірибелер тізімі де бар. Мысалы, AI адам мінез-құлқын зиянды манипуляциялау, балалар мен басқа топтардың осалдығын пайдалану, кемсітушілік биометриялық жіктеу немесе заңсыз алынған жеке деректерді өңдеу үшін пайдаланылмауы керек. Синтетикалық мазмұн - алаяқтық, зиян келтіру немесе беделін түсіру үшін deepfake және басқа да AI материалдарын пайдалану туралы бөлек айтылады. Сонымен бірге, Кодекс басқа қатаң реттеуші қабат ретінде қарастырылмаған. Ол кеңестік сипатта болып табылады, ұлттықтан жоғары орган құрмайды және міндетті аймақтық АИ сертификаттауын енгізбейді. Бірақ тағы бір мәселе бар: AI бізді жақсы білмейді. Орталық Азия үшін жасанды интеллект мәселесінің ерекше өлшемі бар – тіл. Көптеген жаһандық модельдер сандық деректердің үлкен көлемімен ағылшын және басқа тілдерде айтарлықтай жақсырақ оқытылады. Интернетте және оқыту деректер жинақтарында тіл неғұрлым аз ұсынылса, салыстырмалы AI сапасына қол жеткізу қиынырақ болады. Сондықтан аймақтық кодексте мұндай құжаттар үшін әдеттен тыс тармақ пайда болады: Орталық Азия тілдері үшін тілдік ресурстар мен деректер жиынтығын дамыту. Жұртшылықпен жұмыс істейтін AI жүйелері пайдаланушылардың тілдік әртүрлілігін ескеруі керек, ал қызмет сапасы мекенжай тіліне тәуелді болмауы керек. Шын мәнінде, біз этика туралы ғана емес, сонымен қатар аймақтың цифрлық субъективтілігінің болашағы туралы айтып отырмыз. Егер Орталық Азия басқа адамдардың AI үлгілерін қолданып қана қоймай, көп нәрсені істегісі келсе, оған қазақ, өзбек, қырғыз, тәжік, түрікмен және басқа тілдердегі өзінің жоғары сапалы деректері қажет. Орталық Азияның цифрлық нарығы үшін алты пункт Жұмыс тобы 2027 жылға арналған B5+1 аймақтық бизнес күн тәртібіне алты практикалық бағытты енгізуді ұсынады: цифрлық қолтаңбаны өзара тану және цифрлық сәйкестендіру; деректермен және цифрлық инфрақұрылыммен трансшекаралық жұмыс ережелерінің үйлесімділігі; АТ саласындағы зияткерлік меншікті қорғауды нығайту және біріктіру; AI басқару мен этикаға ортақ аймақтық көзқарас; цифрлық реттеу бойынша мемлекеттік-жекеменшік арасындағы тұрақты диалог; жаһандық технологиялық компаниялармен және инвесторлармен жүйелі жұмыс. Соңғы нүкте әсіресе маңызды. Meta, Microsoft, Google, Amazon, жаһандық бұлттық провайдерлер немесе технологиялық инвесторлар үшін Орталық Азияның әрбір жеке елі салыстырмалы түрде шағын нарық болып табылады. Бірақ егер аймақ 80 миллионнан астам халқы бар интеграцияланған кеңістік ретінде қабылданса, логика өзгеруі мүмкін. Сондықтан цифрлық интеграция енді тек технологиялық мәселе емес, сонымен қатар инвестициялық мәселе. «Цифрлық Еуропалық Одақ» емес Бастама авторларының ұлттықтан жоғары бірыңғай цифрлық заңнаманың орталықазиялық аналогын құруды ұсынбауы маңызды. Келісім жобасында тікелей айтылған: біз заңнаманы біріздендіру туралы да, өкілеттіктерді ұлттықтан жоғары реттеушіге беру туралы да айтып отырған жоқпыз. Әрбір ел өзінің цифрлық саясатын дербес анықтау құқығын сақтайды. Формула әлдеқайда сақтықпен: біріктірудің орнына үйлесімділік; қайталанатын процедуралардың орнына өзара тану; бір реттегіштің орнына жалпы принциптер. Бұл модель жұмыс істейтін болса, АТ компаниялары бес түрлі әкімшілік жүйені шарлау үшін аз ресурстарды және өнімге, технологияға және масштабтауға көбірек жұмсай алады. Келесі кезең әңгімелесуден ұшқыштарға дейін. Сондықтан 28 қыркүйектегі кездесу цифрландыру мәселесін кезекті талқылау фактісімен маңызды емес. Дөңгелек үстелге Орталық Азияның бизнес-қауымдастықтары, кәсіпкерлер, IT және AI сарапшылары мен мемлекеттік органдардың өкілдері қатысады. Олар тұжырымдамадан практикалық іске асыруға көшу үшін қандай идеялар жеткілікті түрде жетілгенін түсінуі керек. Потенциалды сынақ сандық құралдарды өзара тану болуы мүмкін. Тағы бірі - AI-ға тәсілдер үйлестіру. Үшіншісі – цифрлық реттеуді әзірлеу кезінде бизнес пен мемлекеттер арасындағы тұрақты диалог механизмі. Сайып келгенде, негізгі сұрақ одан да қарапайым. Астанада, Ташкентте, Бішкекте, Душанбеде немесе Ашхабадта дүниеге келген стартап бір күні Орталық Азияны өзінің ішкі нарығы деп санай ма? Жауап оң болса, ол тек IT бизнесінің ережелерін өзгертпейді. Бұл аймақтың технологиялық амбицияларының ауқымын өзгертеді.